เหตุที่เมืองไทย ไปไม่ถึงไหน

โดย บุญเกียรติ ชีวะตระกูลกิจ e-mail : bcheewatragoongit@yahoo.com

ไปไหว้พระที่วัดบรมราชากาญจนาภิเษกอนุสรณ์ (เล่งเน่ยยี่ 2) อำเภอบางบัวทอง จังหวัดนนทบุรี วันอันปลอดโปร่งเช่นนั้น ทำให้สมองแล่นดี ทั้งที่เข้าวัดทำใจให้สงบแล้ว แต่ก็ยังอดที่จะคิดถึงปัญหาในบ้านเมืองของเราไม่ได้

ทำไมเมืองไทยซึ่งมีศักยภาพเป็นอันมากจึงไปไม่ถึงไหนสักที แม้เราจะมีทรัพยากร (Resources) ที่ธรรมชาติให้มา "เหมาะเจาะพอดี" ชนิดที่ใครเห็นก็ต้องอิจฉา

ไม่ว่าจะเป็นขุนเขาอันอลังการยิ่งทางตอนบนของประเทศ ที่ราบสูงผืนใหญ่อันเต็มไปด้วยแร่ธาตุและพันธุ์ข้าวชั้น 1 ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ผืนน้ำและชายทะเลยาวเหยียด 2 ฟากฝั่งทั้งอันดามันและอ่าวไทย

เป็นทรัพยากรที่ไม่เหมือนใคร และไม่มีใครมี พูดจาประสาวิชายุทธศาสตร์ (Strategic Management) เรียกได้ว่าเรามี "ความแตกต่าง-Differentiation" โดยธรรมชาติ ไม่ใช่ "ของพื้นๆ" ที่ใครๆ ก็พากันเป็นเจ้าของได้

แล้วทำไมเมืองไทยของพวกเราจึงไปไม่ถึงไหนสักที?

มีแนวคิดด้านการจัดการอันหนึ่งที่น่าสนใจยิ่ง อรรถาธิบายไว้ว่า องค์กรจะเจริญก้าวหน้าได้ นอกจากมีทรัพยากรอันอุดมสมบูรณ์แล้ว ยังต้องกอร์ปด้วยผู้นำมากความสามารถในการคิดค้นพัฒนา "สมรรถนะ-capability" ขององค์กรให้เข้ากับทรัพยากรที่มีอยู่ ตำราฝรั่งเรียกคำนี้ว่า "Capabilities-Resources"

สิงคโปร์นั้นเป็นประเทศที่มีทรัพยากรน้อย แต่ผู้นำของเขาฉลาดพอที่จะทำให้ประเทศมี Capability-Resource อันเหมาะเหม็ง จนพัฒนากลายเป็น "ขีดความสามารถหลัก -Core Competencies" ที่ยอดเยี่ยม

เมื่อทรัพยากรมีน้อย ก็ยิ่งแสดงว่าผู้นำมีความเก่งกาจในการจัดการมาก การพัฒนาประเทศสิงคโปร์ จากอาณานิคมที่มีแต่คนจีนขากถุยน้ำลายอยู่เต็มเกาะ ให้กลายมาเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจแห่งเอเชียแปซิฟิก ย่อมมิใช่เกิดขึ้นเพราะโชคช่วย

หากเป็นเพราะความปราดเปรื่องของผู้นำที่จัดอยู่ในขั้นเทพโดยแท้

หวลกลับมาที่ประเทศไทยดูบ้าง เคยมีสักกี่ครั้งในประวัติศาสตร์ที่เราได้ "ผู้นำ" เฉียบคมในการพาประเทศก้าวรุดไปข้างหน้า

มีแต่นายกฯ ฉายาแปลกประหลาดเช่น "เชื่องช้า" บ้าง "หลงจู๊" บ้าง "พ่อใหญ่" บ้าง ซึ่งก็ล้วนฝากผีฝากไข้ไม่ได้ทั้งนั้น

ครั้นพิศดูรัฐบาลปัจจุบัน ก็ยิ่งไปกันใหญ่ บริหารงานมาร่วมสองเดือนกว่าๆ มาตรการที่ออกล้วนเป็นเรื่องปลีกย่อย แก้ปัญหาชาติประเทศไม่ได้ทั้งระยะสั้นและระยะยาว

รัฐมนตรีวันๆ เอาแต่ตอบโต้ฝ่ายค้านชนิดตาต่อตา ฟันต่อฟัน

ใครที่ฝันว่านายกฯ จะคิด "Capabilities" เด็ดๆ มา match กับ "Resources" ของประเทศที่มีอยู่อย่างมหาศาลนั้น ถึงวันนี้ดูออกจะไกลเกินฝันไปแล้วจริงๆ

ถ้ามองภาพให้ใหญ่ขึ้นมาสักหน่อย คณะบุคคลที่มีอำนาจในการชี้นำประเทศ อาจจำแนกได้เป็นหลายกลุ่มก้อนด้วยกันคือ

กลุ่มนักการเมือง เช่น นายอภิสิทธิ์ นายเนวิน ร.ต.อ.เฉลิม

กลุ่มการเมืองนอกรัฐสภา เช่น "พันธมิตร" และ "นปช."

กลุ่มนักวิชาการและสื่อมวลชน เช่น อาจารย์มหาวิทยาลัย คอลัมนิสต์

กลุ่มนักธุรกิจ เช่น สภาหอการค้าฯ สภาอุตสาหกรรมฯ

กลุ่มขุนทหาร เช่น ผู้บัญชาการเหล่าทัพทั้งปวง

จะนับ "คณะตุลาการ" ที่ระยะหลังมีบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงอำนาจในการปกครองประเทศมากขึ้น ก็คงจะไม่ผิดไปจากความเป็นจริงสักเท่าใด

หลายปีมานี้ คณะบุคคลกลุ่มต่างๆ ข้างต้นล้วนมีบทบาทสำคัญในการเคลื่อนไหวเพื่อเปลี่ยนแปลงอำนาจการบริหารจัดการประเทศ

และก็เป็นการเปลี่ยนแปลงที่ทำใหประเทศย่ำแย่ลงทุกวัน

เกิดความ "แตกแยก" ครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์ที่จนนาทีนี้ยังหาทางออกกันไม่เจอ

กลายเป็น "ภูเขาไฟ" รอวันปะทุ ที่ทุกกลุ่มลึกๆ ล้วนเป็นกังวล

ก็ขนาดแมกกาซีน "ฟอร์บ" ฉบับที่นำรูปนายอภิสิทธิ์ขึ้นปก ถึงกับพาดหัวตัวไม้ว่า "Troubled Thailand-เมืองไทย ประเทศที่ยังคงยากลำบาก" กันเลยทีเดียว

ประเทศไทยโชคร้ายที่มี "กลุ่มผู้นำ" คุณภาพต่ำเกินไป

ไม่ qualify พอที่จะมานั่งบริหารชาติประเทศ ไม่มีความสามารถในการคิดพัฒนา Capabilities ดีๆ ให้ match กับ resources ชั้นเยี่ยมที่ตนมีอยู่

พอดีพอร้าย พวกเขาอาจไม่เคยทราบด้วยซ้ำว่าจะต้องทำหน้าที่ดังกล่าวนี้ให้กับประเทศ

ความเชี่ยวชาญของคนกลุ่มนี้ที่ชัดเจนสุดคือ การคิดหาหนทางทำร้ายฝ่ายตรงข้ามอันเป็นศัตรูในนิยามของพวกเขา

"Troubled Thailand" จึงเป็นประเทศที่อุดมไปด้วยเรื่องราวในแนว "จำจะต้อง เข่นฆ่า ให้อาสัญ" อยู่เต็มไปหมด เช่น

"ชวน" สบัดมีดโกนอาบน้ำผึ้ง กรีด "ทักษิณ"

"เชาวริน" บี้ "เทพเทือก" กลางสภา

"มาร์ค" เย้ย "แม้ว"

"เทือก" เย้ย "เหลิม"

"เนวิน" เมิน กม.ปรองดอง

"ผู้ใหญ่" ในบ้านเมืองบอกคนไทยต้อง "เลือกข้าง"

ฯลฯ

เรื่องที่กลุ่มผู้นำเหล่านี้ คิดจะยังประโยชน์ให้กับชาติบ้านเมืองในแต่ละวัน จึงไม่มีให้เห็นแม้แต่น้อย

ผิดกับ Leadership Team อย่างในประเทศจีน ที่สมาชิกรัฐสภาช่วยกันเสนอข้อแนะนำในการพัฒนาประเทศนับเป็น 1,000 เรื่องต่อปี (ซึ่งล้วนเป็นเรื่องที่เพิ่มพูน สมรรถนะ หรือ competencies ให้กับชาติของเขาทั้งสิ้น) เมื่อสภารับหลักการแล้ว ก็จะมีคณะกรรมาธิการนำไปศึกษากลั่นกรอง และผลักดันให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างจริงจัง

สมองในหัวของพวกเขาไม่ได้มีไว้เพื่อโค่นล้มอีกฝ่าย หรือเพื่อแย่งชิงอำนาจ

หากมีไว้เพื่อช่วยกันจรรโลงความยั่งยืนทางเศรษฐกิจและสังคมของชาติประชาชนให้คงอยู่อย่างต่อเนื่องยาวนาน

แค่นี้ก็คงพอคะเนได้กระมัง ว่าระหว่างเรากับประเทศที่มีกลุ่มผู้นำเฉียบคม ใครจะเสวยมรรคผลแตกต่างกันอย่างไร ในอีกหลายปีจากนี้ไป